Ontwikkeling, ontplooiing, wendbaarheid, zelforganisatie en continue verbetering. Ja! Maar hoe dan?

31 jan. 2019

Er wordt veel gevraagd van professionals in het openbaar bestuur. De ambtenaar 3.0 staat voor grote uitdagingen. Zij moet haar talenten optimaal ontwikkelen en benutten. Technologische innovaties, nieuwe organisatiemodellen en (voortdurende schaarste) doen een groot beroep op professionals. Het is niet voor niets dat ‘levenslang leren’ en (in het verlengde hiervan) de ‘lerende organisatie’ een prominente plek hebben op de agenda van bestuur en management in het publiek domein. Stilstand leidt tot achterstand. De halfwaardetijd van kennis is hooguit vijf jaar. Er is geen tijd om gebruik te maken van trainingen (waarvan het rendement ook nog twijfelachtig is). Hoe hiermee om te gaan?

Het idee van de ‘lerende organisatie’ is aantrekkelijk. Een ‘lerende organisatie’ roept (plezierige) associaties op met ontwikkeling, ontplooiing, wendbaarheid, zelforganisatie en continue verbetering. Professionals tonen in deze organisatie ‘eigenaarschap’ en nemen ‘regie over hun eigen ontwikkeling’. Zij leren ‘met en van elkaar’. Hoe mooi klinkt dit? De HRD-nota’s in het publiek domein staan er vol mee. Het is knap lastig de kloof tussen het ideaal en het ‘zompige’ laagland te overbruggen.

Wij spreken liever over ‘leerklimaat’ dan over ‘lerende organisatie’. Met ‘leerklimaat’ bedoelen we het geheel aan condities en prikkels dat professionals individueel en als groep stimuleert en ondersteunt om kennis, inzichten, vaardigheden en waarden te ontwikkelen en toe te passen voor de strategie en bedoeling van de organisatie. In masterclasses en workshops merken we dat het ‘leerklimaat’ deelnemers houvast biedt en uitdaagt om te onderzoeken welke condities in hun organisatie leerprocessen belemmeren en/of bevorderen.

De symptomen van een ongezond leerklimaat zijn makkelijk herkenbaar. Denk bijvoorbeeld aan talentvolle trainees die na een jaar teleurgesteld de organisatie verlaten, medewerkers die geen tijd hebben om een training te volgen, vasthouden aan achterhaalde waarden, hardnekkige weerstand tegen innovaties, voortdurende discussies zonder gesprek over onderliggende overtuigingen, halfbakken evaluaties van strategische projecten, leidinggevenden die vooral oog hebben voor de korte termijn en angstige bestuurders die elk risico uit de weg gaan. Dit lijstje laat zich moeiteloos uitbreiden. Ongezondheid is wijdverspreid. Een gezond leerklimaat ontstaat echter niet vanzelf. Er zijn geen pasklare oplossingen. Verbeteren van de gezondheid is ploeteren in het laagland.

Medio 2018 hebben leidinggevenden en adviseurs van een grote gemeente[1] twee dagen geïnvesteerd in een onderzoek naar het leerklimaat van hun organisatie. Sommige deelnemers waren vooral geïnteresseerd in maatregelen om de gezondheid van het leerklimaat te verbeteren, andere deelnemers waren nieuwsgierig naar de mogelijkheden om leren in groepen te versterken. Een rode draad in alle leervragen was de onzekerheid over en onbekendheid met de eigen invloed op het leerklimaat: doe ik het eigenlijk wel goed? De deelnemers ontdekten incongruenties en paradoxen. Het HR-beleid van de gemeente is bijvoorbeeld gebaseerd op waarden als ‘eigenaarschap’ en ‘werken volgens de bedoeling’. Tegelijkertijd ontvangen alle medewerkers een boekje ‘Zo werken wij’ en krijgen zij (te) veel ruimte om eigen betekenis te geven aan de bedoeling. Deze uitkomsten waren ongemakkelijk. Het ‘goede’ werkt niet altijd goed. Goede bedoelingen werken ongezondheid soms in de hand. De masterclass heeft de deelnemers hier bewust van gemaakt. ‘We moeten echt zelf aan de bak’ en ‘samen leren hoe we beter kunnen leren’ waren belangrijke lessen uit de masterclass. Wij zijn benieuwd!  

Wilt u ook werken aan het leerklimaat in uw eigen organisatie? Wij bieden de Masterclass Lerende Organisatie aan op verschillende momenten in het jaar. Uiteraard kan deze Masterclass ook worden georganiseerd op uw eigen locatie.

[1] U wilt natuurlijk weten welke gemeente dit betreft. Vanwege de vertrouwelijkheid van onze masterclasses maken we dit niet bekend. De gemeente is natuurlijk bereid belangstellenden voor de masterclass te informeren over ervaringen en effecten. Neem hierover contact met ons op.